Verschillen in versnummering tussen bijbelvertalingen
Waarom heeft de ene Bijbel meer verzen dan de andere? Een vergelijking van versaantallen in bijbelvertalingen.
De protestantse Bijbel bevat standaard 66 boeken, 1.189 hoofdstukken en 31.102 verzen. Althans, dat is het getal dat je in de meeste naslagwerken tegenkomt. In de praktijk blijkt het totale aantal verzen echter per vertaling te verschillen. Sommige vertalingen komen uit op ruim 31.000 verzen, terwijl andere er minder dan 28.000 tellen. Hoe kan dat?
Overzicht per vertaling
| Vertaling | Verzen | Verschil |
|---|---|---|
| Herziene Statenvertaling (HSV) | 31.173 | +71 |
| NBG 1951 | 31.167 | +65 |
| World English Bible | 31.103 | +1 |
| Statenvertaling / KJV / Luther 1545 / Vamvas / Vulgaat | 31.102 | 0 |
| Berean Standard Bible | 31.086 | −16 |
| BasisBijbel | 31.047 | −55 |
| Petrus Canisius 1939 | 30.743 | −359 |
| New International Version (NIV) | 30.363 | −739 |
| Leidse Vertaling | 29.854 | −1.248 |
| Het Boek | 27.767 | −3.335 |
1. Splitsen en samenvoegen van verzen
De meest voorkomende reden voor een hoger versaantal is het meetellen van psalmopschriften als apart vers. In de Hebreeuwse grondtekst hebben veel psalmen een opschrift (bijvoorbeeld “een psalm van David”) dat als vers 1 wordt genummerd. Vertalingen zoals de HSV en de NBG 1951 volgen deze Hebreeuwse nummering. Daardoor verschuift de nummering: wat in de Statenvertaling Psalm 3:1 is, wordt in de HSV Psalm 3:2. Het opschrift staat dan als vers 1.
Dit verklaart het grootste deel van de 71 extra verzen in de HSV en de 65 extra verzen in de NBG 1951. Het gaat niet om extra tekst, maar om een andere manier van nummeren. De World English Bible doet iets vergelijkbaars, maar slechts op één plek, wat verklaart waarom die vertaling op precies 31.103 uitkomt.
2. Verzen die in sommige vertalingen ontbreken
Niet alle handschriften bevatten dezelfde tekst. Er zijn passages die in latere handschriften voorkomen, maar in de oudste en meest betrouwbare manuscripten ontbreken. Moderne vertalingen die op deze oudere handschriften gebaseerd zijn, laten deze verzen soms weg of plaatsen ze in een voetnoot. Bekende voorbeelden:
Markus 16:9–20 – Het langere slot van Markus. De Statenvertaling en KJV bevatten deze verzen gewoon in de lopende tekst. De NIV plaatst ze apart met een kanttekening dat ze niet in de oudste handschriften voorkomen. De Leidse Vertaling laat ze geheel weg.
Johannes 7:53–8:11 – De geschiedenis van de overspelige vrouw. Ook deze passage ontbreekt in de oudste handschriften. De NIV en Leidse Vertaling scheiden deze passage af of laten haar weg.
Handelingen 8:37 – De belijdenis van de kamerling. Dit vers komt alleen in latere handschriften voor. In de NIV en Berean Standard Bible ontbreekt het, waardoor de nummering van vers 36 direct naar vers 38 springt.
Mattheüs 17:21, 18:11, 23:14 – Diverse verzen die in de Textus Receptus (grondtekst van de Statenvertaling en KJV) voorkomen, maar in de kritische tekst van Nestle-Aland ontbreken. Vertalingen als de NIV en Berean Standard Bible slaan deze over.
De Berean Standard Bible mist op deze manier 16 verzen ten opzichte van de standaardtelling. Bij de NIV is het effect groter, mede doordat deze vertaling op meer plaatsen de kortere lezingen volgt.
3. Verschil in versnummering: Hebreeuws versus Grieks
De nummering van psalmen en sommige andere boeken verschilt tussen de Hebreeuwse Masoretische tekst en de Griekse Septuaginta. Zo worden Psalm 9 en 10 in de Septuaginta als één psalm geteld, waardoor de psalmnummers daarna één lager liggen. Katholieke vertalingen volgen traditioneel de Septuaginta-nummering, terwijl protestantse vertalingen de Hebreeuwse nummering aanhouden.
Dit heeft niet alleen gevolgen voor de psalmnummers zelf, maar ook voor de versindeling binnen de psalmen. In combinatie met het meetellen van opschriften kan dit tot aanzienlijke verschillen leiden.
4. Parafrases die passages samenvatten
Het Boek is geen letterlijke vertaling, maar een parafrase. Dat betekent dat de tekst vrijer is weergegeven, met als doel de boodschap zo begrijpelijk mogelijk over te brengen. Daarbij worden soms meerdere verzen samengevoegd tot één lopende tekst, zonder dat elk vers een eigen nummer krijgt. Het gevolg is een drastische daling: Het Boek telt slechts 27.767 verzen, ruim 3.300 minder dan de standaard.
Dit betekent niet dat er tekst ontbreekt. De inhoud is er wel, maar de versindeling is losgelaten ten gunste van leesbaarheid. Voor bijbelstudie waar je specifieke verzen wilt opzoeken, is dit een nadeel. Voor doorlezen als verhaal kan het juist een voordeel zijn.
5. Katholieke vertalingen met een afwijkende versindeling
De Petrus Canisiusvertaling (1939) is een rooms-katholieke vertaling die de Vulgaat als uitgangspunt neemt. De versindeling wijkt op veel plaatsen af van de protestantse standaard. Psalmen worden anders genummerd (volgens de Septuaginta/Vulgaat-traditie), opschriften worden anders behandeld, en op diverse plaatsen worden verzen anders gesplitst of samengevoegd. Het resultaat is een verschil van 359 verzen minder.
Ook de Leidse Vertaling, een wetenschappelijke vertaling uit het begin van de twintigste eeuw, hanteert een eigen versindeling en laat passages weg die als latere toevoegingen worden beschouwd. Met 29.854 verzen wijkt deze vertaling aanzienlijk af van de standaard.
Het verschil in versaantallen tussen bijbelvertalingen is geen teken van onbetrouwbaarheid, maar het gevolg van keuzes die vertalers maken op basis van handschriften, nummeringstradities en vertaalfilosofie. Een vertaling met meer verzen bevat niet per se meer tekst, en een vertaling met minder verzen mist niet per se inhoud. Wie vertalingen met elkaar vergelijkt, doet er goed aan deze achtergrond te kennen. Het getal 31.102 is niet meer dan een conventie – nuttig als referentiepunt, maar geen absolute maatstaf.