Anno Mundi — Drie tradities voor de scheppingsdatum
De term Anno Mundi (AM) betekent "in het jaar van de wereld" en telt de jaren vanaf de schepping. Maar niet iedereen is het eens over wanneer die schepping precies was. Drie grote tradities geven drie verschillende antwoorden.
Wat is Anno Mundi?
Anno Mundi is een kalendersysteem dat begint bij de schepping van de wereld, zoals beschreven in Genesis. In plaats van te tellen vanaf Christus' geboorte (zoals bij BC/AD), telt AM vanaf het allereerste begin. Jaar 1 AM is dus het jaar van de schepping.
Het systeem wordt vandaag de dag nog steeds gebruikt in de Joodse kalender. Het huidige Joodse jaar (2025/2026) is 5786 AM.
Drie tradities, drie data
De scheppingsdatum hangt af van welke bijbeltekst je gebruikt voor de genealogieën in Genesis 5 en Genesis 11. De drie belangrijkste bronnen geven sterk afwijkende getallen:
| Traditie | Brontekst | Schepping | AM 1 = |
|---|---|---|---|
| Hebreeuwse kalender | Masoretische tekst + Seder Olam | 3761 v.Chr. | 3761 BC |
| Ussher-chronologie | Masoretische tekst | 4004 v.Chr. | 4004 BC |
| Septuaginta-chronologie | Griekse Septuaginta (LXX) | ~5500 v.Chr. | ~5500 BC |
De Hebreeuwse kalender (3761 v.Chr.)
De Joodse kalender is gebaseerd op de Masoretische tekst van de Hebreeuwse Bijbel, gecombineerd met de berekeningen uit de Seder Olam Rabbah. Dit boek, geschreven rond 160 na Christus door Rabbi Yose ben Halafta, geeft een doorlopende tijdlijn van de schepping tot de opstand van Bar Kochba.
De Seder Olam plaatst de schepping in het jaar 3761 v.Chr. Dit is de basis van de Joodse kalender die vandaag de dag nog steeds wordt gebruikt. Om van een AM-jaar naar de Gregoriaanse kalender om te rekenen: AM − 3761 = AD (voor jaren na Christus).
Belangrijk: de Seder Olam heeft de Perzische periode ingekort met ongeveer 165 jaar. Zonder die inkorting zou de scheppingsdatum rond 3926 v.Chr. liggen.
De Ussher-chronologie (4004 v.Chr.)
De Ierse aartsbisschop James Ussher (1581–1656) publiceerde in 1650 zijn Annales Veteris Testamenti, waarin hij de schepping dateerde op zondag 23 oktober 4004 v.Chr. Dit werd eeuwenlang de standaard in protestantse bijbels — het stond zelfs in de kantlijn van de King James Bible.
Ussher gebruikte dezelfde Masoretische tekst als de Joodse traditie, maar hij kwam 243 jaar eerder uit. De belangrijkste verschillen:
- Ussher gebruikte de Perzische koningslijsten uit seculiere bronnen, waardoor hij een langere Perzische periode berekende dan de Seder Olam.
- Hij interpreteerde bepaalde overlappingen in de richterenperiode anders.
- Hij gebruikte een andere berekening voor de periode tussen de uittocht en de tempelbouw.
De Septuaginta-chronologie (~5500 v.Chr.)
De Septuaginta (LXX) is de Griekse vertaling van het Oude Testament, gemaakt in de 3e–2e eeuw v.Chr. in Alexandrië. Deze tekst geeft voor veel aartsvaders in Genesis 5 en 11 hogere leeftijden bij de geboorte van hun zoon dan de Masoretische tekst.
Een voorbeeld: volgens de Masoretische tekst was Methusalem 187 jaar oud toen Lamech werd geboren. Volgens de Septuaginta was hij 167 + 100 = 187 — maar bij andere namen zijn de verschillen groter. Het resultaat is dat de Septuaginta-chronologie de schepping zo'n 1.500 jaar eerder plaatst dan de Masoretische tekst.
De vroege kerkvaders gebruikten veelal de Septuaginta. Daarom plaatsten zij de schepping rond 5500 v.Chr. De Byzantijnse kalender, die eeuwenlang in het Oost-Romeinse Rijk werd gebruikt, hanteerde een scheppingsdatum van 5509 v.Chr.
Welke is juist?
Daarover wordt al eeuwen gedebatteerd. Elk systeem heeft sterke en zwakke punten:
- De Hebreeuwse kalender is de oudste doorlopende traditie, maar bevat de bekende inkorting van de Perzische periode.
- De Ussher-chronologie gebruikt betere historische bronnen voor de Perzische periode, maar maakt eigen interpretaties bij de richterentijd.
- De Septuaginta is ouder dan de huidige Masoretische tekst en werd door de vroege kerk gebruikt, maar sommigen betwijfelen of de hogere getallen origineel zijn of later zijn toegevoegd.
In Memor wordt de Ussher-chronologie gebruikt als basis: AM 1 = 4004 v.Chr.